03/26/2017 - يكشنبه 6 فروردين 1396
مشاهده خبر

روزی که مانند عرفه است/ حکایت نوروزنامه در سنندج
1395/12/29 23:13:48 print
آیین های نوروزی در میان اقوام ایرانی(2)؛ کردها
روزی که مانند عرفه است/ حکایت نوروزنامه در سنندج
نوروزنامه عبارت از یک صفحه سفید بود که در بالای آن اشکالی مانند سماور، قلیان، سمنو، تخم مرغ رنگ شده، شیرینی و ماهی نقاشی می‌شد و پایین آن در چهار ستون اشعاری که هر مصرع در یکی از سطرهای این ستون‌ها جای می‌گرفت می‌نوشتند...

گروه اجتماعی شهر- نوروز در همه جای ایران با آداب و رسوم خاصی جشن گرفته می شود و با توجه به تنوع قومی در کشورمان شاهد تفاوتها و مشترکات زیادی بین این رسومات هستیم. 

واقعاً اگر از زندگی شهری دست بکشیم و بتوانیم نوروز را در میان یکی از اقوام اصیل سرکنیم مطمئناً یکی از ویژه‌ترین خاطرات نوروزی را تا آخر عمر تجربه خواهیم کرد. بیشتر شهرنشین‌ها که اگر شجره‌شان را بررسی کنیم همگی از اقوام با اصالت هستند اما متأسفانه شاید تنها چیزهایی که از رسومات نوروز در بین آنان بر جای مانده سفره هفتسین و دید و بازدید است.

این در حالی است که ایران که طلایه دار نوروز است در خود اقوامی دارد که نمونه آن‌ها در هیچ کشوری از دنیا نیست. اقوام مختلفی مانند کرد، لر، ترکمن، ترک، بلوچ و.....

در قسمت دوم این گزارش نگاهی داریم به سنت نوروز در میان کردهای کشورمان:

 

 نوروز و بهار برای کرد‌ها مفهوم آزادی و زایشی نو و از سرگیری کار و تلاش دوباره برای زندگی دارد. در باور کرد‌ها بهار یادآور قیام کاوه است.

به همین انگیزه، کرد‌ها ترجیح می‌دهند نخستین روز از بهار را به آغوش طبیعت، زیبا‌ترین جلوه قدرت الهی پناه ببرند. کرد‌ها، نوروز را با شکوه تمام جشن می‌گیرند. مراسم آن‌ها در خانه، روی کوه‌ها، در ورزشگاه‌ها یا روی بام خانه‌ها انجام می‌گیرد. آن‌ها گاهی نیز از روی آتش می‌پرند. برای کرد‌ها روز نوروز نه تنها روز ثروت و برکت، بلکه نماد صلح و آشتی است آن‌ها صبح نوروز لباس نو می‌پوشند و به دیدار همدیگر می‌روند. بعد همه در میدان بزرگی جمع می‌شوند و شادمانی می‌کنند.

در مناطق کُردنشین رسم هایی نظیر میرنوروزی و کوسه گردی نیز در نزدیکی های بهار انجام می‌شده است که همگی آنچه گفته شد نشان از اهمیت آمدن بهار برای قوم کُرد دارد.

کردهای سنندج از نیمه های اسفندماه و شاید زود‌تر دست به تدارک نوروز می‌زدند. از جمله این تدارکات تهیه سمنو بود. خانمهای خانه گندم، عدس و کنجد را در پارچه ای ریخته و در ظرفی مسی قرار می‌دادند. بعد از ریختن آب بر روی آن در جلوی نور ملایم خورشید می‌گذاشتند تا دانه‌ها جوانه بزند.

پدر خانواده در این فرصت اندکِ قبل از عید به بازار می‌رفت تا برای اهالی خانه لباس و کفش تهیه کند. از دیگر چیزهایی که قبل از عید آماده می‌شد آجیل، شیرینی، میوه، برنج، روغن و گوشت بوده است.

مردم سنندج به مانند اعیاد مذهبی که روز قبلِ آن را عرفه می‌نامند، روز قبل از عید نوروز را نیز عرفه می‌نامیدند. این روز شلوغ‌ترین روز سنندج بوده است. خانواده، لباس‌هایشان را از خیاطی می‌گرفتند، مرد‌ها به سلمانی می‌رفتند، و زن‌ها در پی خرید تخم مرغ بودند. در خانواده های سنندجی کمتر از یک تغار (۳۰ عدد) تخم مرغ نمی‌خریدند. تعداد این تخم مرغ‌ها گاهی به سه تا چهار تغار نیز می‌رسید. تخم مرغ‌ها آبپز می‌شد و همگی اعضای خانواده دست به رنگ کردن آن‌ها می ‌زدند تا با برابر قرار دادن زمین و تخم مرغ، با رنگ کردن آن، زمین را نیز رنگ زده باشند.

چند روز قبل ازعید، جوانان روستا، بوته های خار را جهت فروش به شهر می‌آوردند. خانواده‌ها آن را تهیه کرده و بر پشت بام می‌گذاشتند. از دیگر موارد جهت آتشبازی فیشک (فشفشه)، ماتاو، تقه، کوزی و تیزان بود.

از جمله چیزهایی که قبل از عید توسط بچه‌ها تهیه می‌شد، «نوروزنامه» بود. نوروزنامه عبارت از یک صفحه سفید بود که در بالای آن اشکالی مانند سماور، قلیان، سمنو، تخم مرغ رنگ شده، شیرینی و ماهی نقاشی می‌شد و پایین آن در چهار ستون اشعاری که هر مصرع در یکی از سطرهای این ستون‌ها جای می‌گرفت می‌نوشتند. بچه‌ها اشکال را رنگ آمیزی کرده و موقع تحویل سال به پدر و مادر خود می‌دادند و عیدی طلب می‌کردند.

در نوروز خوانچه هایی برای عروسهای نامزد شده یا دخترهایی که به خانه شوهر رفته بودند می‌بردند. ‌گاه تعداد این خوانچه‌ها به دوازده نیز می‌رسید. طلا، عطر، دستمال، جوراب، تخم مرغ رنگ شده، صابون، پارچه، ماهی، شربت، سمنو، شیرینی و آجیل و از همه مهم‌تر سیب سرخ زرورق زده شده، از اقلامی بود که در خوانچه‌ها وجود داشت.

در شب نوروز بوته های خارِ آماده شده توسط پدر خانواده آتش زده می‌شد و بچه‌ها نیز شروع به آتشبازی می‌کردند. لازم به ذکر است در مناطق کُردنشین، آتش مخصوص نوروز بوده و در چهارشنبه سوری (چوارشهمه کوله) به هیچ وجه آتش روشن نمی‌شد. بعد از خاموش شدن آتش، خانواده به خانه رفته و شام می‌خوردند. در سنندج معمولاً این شام حلوا بوده و غذای اصلی که پلو خورشت است را برای فردای آن صرف می‌کردند.

در قدیم که رادیو و تلویزیون در سنندج نبود، مردم از روی تقویمهای جیبی منجم باشی یا تقویم پیوندی کردستانی ساعت و دقیقه سال تحویل را می‌دانستند.

کردهای سنندج به هنگام تحویل سال، آینه تمام قد سنگی یا نیم قد را به دیوار تکیه داده و در دو طرف آن شمعدانی با شمع روشن قرار می‌دادند. جلوی آینه سفره کوچک سفیدی پهن می‌کردند که روی آن سمنوی تزئین شده با روبان قرمز، تخم مرغ رنگ شده، ماهی، شیرینی، آجیل و تنگهای رنگارنگ شربت قرار می‌دادند. پدر خانواده وضو می‌گرفت و با تحویل سال برای خانواده و آشنایان دعا می‌کرد.

بچه‌ها «نوروزنامه»‌ها را می‌دادند و عیدی می‌گرفتند. خانواده هایی که دختر شوهر داده یا عروس داشتند منتظر عید دیدنی بچه‌هایشان می‌شدند و کوچکتر‌ها نیز به عید دیدنی بزرگتر‌ها می‌رفتند. بچه‌ها هر یک سهم خود را از تخم مرغ‌ها دریافت می‌کردند و جهت انجام «هیلکه شکینه» به کوچه می‌روند. رسم تخم مرغ شکستن در سنندج به این نحو است که هر یک از دو نفر تخم مرغ‌هایشان را در دست گرفته و بر روی هم می‌زنند. تخم مرغ هر کدام شکست، باید آن را به طرف دیگر که تخم مرغاش سالم مانده بدهد. این رسم به صورت دیگری نیز اجرا می‌شود. چند نفر که در این کار شرکت می‌کنند تخم مرغ‌هایشان را به هم می‌زنند و هر تخم مرغی شکسته شد آن را روی زمین گذاشته و این کار را تا زمانی که تنها یک نفر تخم مرغ نشکسته داشته باشد ادامه می‌دهند. تمام تخم مرغهای روی زمین از آن کسی است که تخم مرغ سالم دارد.

در مناطق دیگر کُردنشین رسمهای زیادی در رابطه با نوروز وجود دارد. از جمله این رسم‌ها به کوه و دشت رفتن کردهای ایزدی در صبح زود است. آن‌ها دست خود را با شبنم‌تر کرده و بر صورت و لباس خود می‌کشند و اعتقاد دارند اگر کسی مریض باشد شفا می‌یابد. در دیگر مناطق مردم صبح زود از روستا به راه افتاده و با خود آرد می‌بردند.

وقتی به کوه رسیدند آرد را خمیر کرده و دسته های گُل در آن فرو می‌کنند. خمیر و گل را به روستا آورده و روی درب منزلشان می‌گذارند. آن‌ها اعتقاد دارند با این کار بهار را به خانه‌شان آورده و باعث خیر و برکت می‌شود.

rating
  نظرات

هیچ نظری ثبت نشده است.

نام شما
پست الکترونیک
وب سایت
عنوان
نظر
تصویر امنیتی CAPTCHA
کد را وارد کنید
چندرسانه ای
نظرسنجی
به نظر شما کدام یک از آسیب های اجتما عی باید در اولویت توجه قرار گیرد؟




ثبت نظر  مشاهده ی نتیجه  انصراف
آخرین اخبار