09/27/2017 - چهارشنبه 5 مهر 1396
مشاهده خبر

بازیگران بازار دودآلود سیگار
1396/6/16 8:45:9 print
گزارش "شهر" از موازنه تولید و قاچاق سیگار در کشور
بازیگران بازار دودآلود سیگار
با ورود شرکت‌های خارجی و تولید آنها در داخل ایران، میزان تولید داخلی سیگار در سال 95 نسبت به سال 94 به ترتیب از 30 میلیارد نخ به 45 میلیارد نخ افزایش یافت. لازم به ذکر است که میزان تولید سیگار در سال 93 حدود 29،2 میلیارد نخ برآورد شده بود.

گروه اقتصادی شهر؛ عباس دهقان- سیگار بازاری بزرگ و با سابقه در ایران است اما آمار و اطلاعات آن به دلایل نامعلوم به صورت مدون منتشر نمی‌شود. تولیدکنندگان دولتی، واردکنندگان مرموز و مافیای قاچاق بازیگران بازار سیگار هستند؛ بازاری دودآلود که به روایت های آماری، قاچاق در آن بیشتر از واردات رسمی است.

تنباکو نخستین بار با حمله پرتغالی ها به جنوب ایران و اشغال جزیره هرمز وارد خاک ایران شد. در زمان شاه عباس صفوی کشت تنباکو از جنوب به شمال و از شرق به غرب گسترش یافت و مصرف آن همه گیر شد. سالها بعد ناصرالدین شاه در یکی از سفرهای خود به انگلستان امتیاز تجارت توتون و تنباکو را به مدت نیم قرن(از سال 1269 ه.ش) به طرف انگلیسی واگذار کرد که به قرارداد رژی معروف است. این رویداد با مخالفت شدید روحانیون از جمله آیت الله میرزای شیرازی مواجه شد و مدتی بعد با فتوای تحریم تنباکو از سوی این مرجع تقلید(نهضت تنباکو در سال 1270 ه.ش) قرارداد ناصرالدین شاه با انگلیسی ها لغو شد. چندین سال بعد قانونی به نام "قانون انحصار دخانیات" تصویب شد که هنوز و پس از گذشت یک قرن پابرجاست. بنا بر این قانون حق واردات، صادرات، خرید و فروش، تهیه و نگهداری و حمل و نقل اجناس دخانیه و انواع کاغذ سیگار در کلیه مملکت منحصر به دولت است. قانونی که تا به امروز مهمترین مانع برای رقابتی شدن بازار پرسود سیگار در ایران است. قانون کهنه انحصار دخانیات به دلایل مبهم تغییر نمی‌کند و به روایت رئیس مرکز برنامه‌ریزی و نظارت بر دخانیات کشور لغو آن چندین بار در مجلس مطرح شده اما رأی مثبت نگرفته است. مسأله آن که بدون تغییر چنین قانونی شرکت دخانیات ایران مشمول خصوصی سازی شده، تلاشی که به وضوح بدون نتیجه بوده است چرا که عمده مالکیت شرکت دخانیات که پیشتر زیرمجموعه وزارت صنعت بوده با حفظ اختیارات در سال 93 به صندوق بازنشستگی فولاد محول گردیده که زیرمجموعه وزارت کار است. به این ترتیب مالکیت شرکت دخانیات نه تنها به بخش خصوصی سپرده نشده بلکه از یک وزارتخانه دولت به وزارتخانه دیگر انتقال یافته است. این نحوه خصوصی سازی، شرکت دخانیات را به یک شرکت خصولتی یا شبه دولتی تبدیل کرده است.

با وجود انحصاری که دولت در بازار دخانیات دارد با تغییر اصل 44 قانون اساسی، به برخی تولید کنندگان سیگار به صورت گزینشی برای ورود به بازار ایران چراغ سبز نشان داده شده است. این موضوع باعث گردیده که تعداد بازیگران بازار سیگار بیشتر شده و به تبع آن سهم مستقیم دولت از بازار کمتر شود به نحوی که شرکت دخانیات ایران، تولیدکننده نشان های تجاری چون بهمن و 57، یک چهارم (26،7 درصد) بازار سیگار ایران را در دست دارد. شرکت جی تی آی پارس، جی تی و جی تی آی پارسیان متعلق به شرکت بین المللی تنباکوی ژاپن با سهمی مساوی (21،7 درصد) در مجموع نیمی از بازار را در اختیار دارند و بی آی تی(BIT)، بی آی تی پارس شرکت تابع امریکن توباکو حدود 21،6 درصد بازار را در کنترل خود دارند. سهم سایر شرکت‌ها نیز 3،3 درصد است.

با ورود شرکت‌های خارجی و تولید آنها در داخل ایران، میزان تولید داخلی سیگار در سال 95 نسبت به سال 94 به ترتیب از 30 میلیارد نخ به 45 میلیارد نخ افزایش یافت. لازم به ذکر است که میزان تولید سیگار در سال 93 حدود 29،2 میلیارد نخ برآورد شده بود. همزمان با افزایش تولید، میزان قاچاق سیگار روندی کاهشی را طی سال‌های 93(12،5 میلیارد نخ) تا 95 (6 میلیارد نخ) طی کرده است و میزان واردات غیرقانونی سیگار در سال 95 نسبت به سال 93 به نصف رسیده است. با تغییر مقادیر تولید و قاچاق، روند واردات سیگار هم به روایت مرکز برنامه‌ریزی و نظارت بر دخانیات کاهشی شده و طی بازه ای یک ساله حجم واردات(13،65 میلیارد نخ در سال 95 به حدود 4 میلیارد نخ در سال 93) به حدود یک چهارم تقلیل یافته است. به این ترتیب اگر در یک قاب به تغییرات تولید، واردات و قاچاق سیگار نگاه کنیم می‌بینیم که در سال‌های اخیر افزایش تولید داخلی سیگار با افزایش منافع حاصل از مبارزه با قاچاق سیگار برابری کرده و این باعث شده اراده ای جدی برای مقابله با قاچاق سیگار ایجاد شود.

با وجود تغییرات جدید در موازنه تولید، واردات قانونی و قاچاق سیگار هنوز 18 برند سیگار به صورت قاچاق وارد کشور می‌شوند. برای نمونه می‌توان به مهمترین آنها یعنی سیگار مارلبرو اشاره کرد. برندهای دیگری چون سناتور، دی اند جی، والدن، لامبورگینی و رویال هم در این فهرست به چشم می‌خورند.

ایران از جمله کشورهایی است که سهم قاچاق در آنها از واردات قانونی سیگار بیشتر است. فقدان آمار مدون و قابل دسترسی هم به بخش در سایه این بازار برای حیات و فعالیت کمک می‌کند. این گونه است که به رغم گشایش نسبی برای ورود سرمایه‌گذاران خارجی، همچنان دست هایی پنهان از افزایش واردات قانونی و ورود رسمی شرکت‌های خارجی به بازار ایران به انحاء مختلف جلوگیری می‌کند. یک نمونه مشهور که شرایط پرابهام بازار سیگار ایران را نشان می‌دهد جنجال بر سر سیگار مارلبرو است. شرکت "فیلیپ موریس" تولیدکننده مارلبرو 117 سال سابقه فعالیت دارد و مهمترین تولیدکننده سیگار در جهان است. با اینکه محصولات این شرکت در 180 کشور رسما فروخته می‌شوند، فروش قانونی سیگارهای فیلیپ موریس در ایران قدغن است تا جایی که وقتی صحبت از واردات قانونی مارلبرو به ایران به میان می‌آید، حساسیت آنقدر بالاست که نسبت به آن موضع گیری می‌شود.

روشن است که اگر سیگارهای قاچاق که مهمترین آنها مارلبرو است قانونی وارد کشور شوند منافع کاسبان قاچاق بازار سیگار تهدید می‌شود، پس قاچاقچیان تمام سعی خود را بکار خواهند گرفت تا واردات مارلبرو قانونی نشود.

در حالی که ایران یکی از بازارهای جذاب برای قاچاقچیان سیگار است این روزها کشورهای پیشرفته تلاش می‌کنند قاچاق سیگار را با ابزارهای مختلف کاهش دهند، چرا که یکی از زیانبارترین ابعاد قاچاق سیگار، مصرف سیگار با کیفیت پایین و لطمات آن به سلامت شهروندان است. سالانه بیش از 65 هزار ایرانی به خاطر دود کردن سیگار جان خود را از دست می‌دهند و این در حالی است که هنوز سیاست گذاران کشور برای کاهش مصرف از ابزارهای مدرن و آزموده در جهان استفاده نمی‌کنند. یکی از مهمترین و مدرن ترین ابزارها برای کاهش مصرف دخانیات استفاده از اهرم مالیات است. سیاستی که وزارت صنعت، معدن و تجارت مهمترین مخالف آن به شمار می‌رود. وزیر بهداشت اخیرا با گلایه از این وزارتخانه گفته است: «برخی می‌گویند اگر اجازه ندهید مردم قلیان و سیگار بکشند و جلوی آن را بگیریم آنها به سمت شیشه و مواد مخدر دیگری می‌روند اما این دروغ است! چطور ممکن است در همه جای دنیا با افزایش مالیات بر دخانیات باعث کاهش مصرف می‌شود اما در ایران برعکس عمل کند؟ این یعنی یک جای کار ایراد دارد.

گرچه برخی‌ها بر این باورند که تقاضا برای دخانیات کشش قیمتی پایینی دارد و افزایش قیمت این کالا تأثیری بر مصرف آن ندارد، تجربه بسیاری از کشورها مانند بریتانیا عکس این موضوع را نشان می‌دهد. بریتانیا نه تنها با افزایش مالیات تلاش کرده مصرف را تحت تأثیر قرار دهد بلکه بخش مهمی از درآمد مالیاتی را صرف آموزش برای جلوگیری از مصرف دخانیات کرده است. ایران هم با توجه به تجربه کشورهایی مانند بریتانیا می‌تواند هم بازار شفاف تر و قانونمندتری داشته باشد و هم در جهت بهبود سلامت شهروندان ایرانی قدم بردارد.

rating
  نظرات

هیچ نظری ثبت نشده است.

نام شما
پست الکترونیک
وب سایت
عنوان
نظر
تصویر امنیتی CAPTCHA
کد را وارد کنید
چندرسانه ای
چندرسانه ای
طبیعت دربند

نظرسنجی
آخرین اخبار